Langs de Heelsumse Beek

Ik wil de Heelsumse Beek aflopen van begin tot eind en begin bij de Zwarte Kolk in het bos achter het Bilderberg hotel aan de Wolfhezerweg.

De Zwarte Kolk vind ik niet, wel een onduidelijk iets wat best een ingevallen gat kan zijn. Even later kom ik bij de spreng van de papiermolenbeek en ga stroomafwaarts naar het hotel. Koffie!

Ik volg de sprengen tot aan de plek met het bankje en de eeuwenoude Wodanseiken. Dit is een oude plek, de geschiedenis is voelbaar. Ik voel hoe boeren deze spreng 500 jaar geleden hebben uitgegraven op zoek naar water en er ter bescherming van de zanderige helling jonge eikjes omheen hebben geplant. ‘Papa, mag ik ook een boompje planten, is het hier goed?’ Ik hoor middeleeuwse kinderstemmen en hun vader, lachend met de kleine boompjes met de eikel onderaan in hun handen. De boompjes staan niet netjes in het gelid, eentje staat langs een andere spreng. Nu oude, knoestige onregelmatige eiken, die mee hebben gemaakt hoe de Spanjaarden, Fransen en Duitsers hier kwamen en gingen. Die kunnen vertellen dat reizigers in dit verlaten gebied werden overvallen door schelmen. Nu wandel ik hier zonder enig probleem.

Kriskras het bos door, op en neer, want dit is een wirwar aan gegraven sprengen. sommige droog, sommige met water. Vrijwilligers houden de boel netjes, in welk ander land zetten vrijwilligers zich in voor het behoud van 500 jaar oud cultuurlandschap.

Ik steek de spreng over en loop verder stroomafwaarts. Links de hoge rand van de stuwwal met bovenop de heide, rechts het Kousenhuisje. Of althans de opvolger daarvan, het oude huisje is afgebrand. Hier werden vroeger kousen gewassen voor de inrichting van Wolfheze, in het heldere water van de sprengen. Voorbije tijd.

Dit hier is de sandr van Wolfheze. Dit is een uniek gebied, ook op Europese schaal. Een driehoek overblijfrest tussen vier stuwwallen uit de voorlaatste ijstijd, met een kleine uitgang richting de Rijn. De hoge bevroren stuwwallen en het ijs erachter en erbovenop waterden af op deze driehoek en vulden het gat op met puin en zand. Twee beken wateren dit gebied af met een rug ertussen: in het westen de Renkumse Beek en hier in het oosten de grote Heelsumse Beek. Die heeft een immens vanggebied inclusief vliegveld Terlet en de hele Roozendaalse Heide, zie bovenstaande hoogtekaart. Zijn tentakels reiken tot vlakbij de Posbank en Dieren. De gouden beektijden zijn voorbij sinds Vitens bij La Cabine  aan de Amsterdamse Weg, uit dit beekdal miljoenen kuub water wegpompt. Mochten ze hiermee stoppen en overgaan op Rijnwater, tja dan ja dan……

wodanseiken

sprengen bij de Heelsumse en Wolfhezer Beek. Rechts de spreng waar de wodanseiken staan. Links de grachten rond een oude motte. Daar linksboven twee lijnen van Noord naar Zuid: oude landweren.

Bij het kousenhuisje ga ik rechtsaf richting het oude Wolfhees. Nog een spreng, en dan een bobbelig landschap. Hier woonden mensen, misschien wel de mensen die al die sprengen hebben gegraven. Er stond een kerk, er waren landbouwveldjes, er speelden kinderen. Aan de rare onnatuurlijke verspreiding van eiken is goed te zien dat dit oud cultuurlandschap is. Alweer zo’n magisch oude plek.

Ik loop verder over de oude Schelmseweg. Een brede drukke weg in Oosterbeek heet ook zo, en dit zandpad is dezelfde weg: de oude weg tussen Wageningen en Arnhem die gebruikt werd om schelmen weg te brengen. Even verder het ecoduct over de A50 waar je langs kunt lopen naar de andere kant van de weg, maar vandaag doe ik dat niet. Vervolg de Schelmse weg, een breed zandpad door vergraste heide. Ineens een dijkje dwars over het land en deze weg: een oude landweer. Links in het bos is nog een vierkant van grachten te zien, de net overgestoken spreng loopt er naartoe. Blijkbaar was dit een motte, waar soldaten gelegerd waren ter bescherming van deze belangrijke verbindingsroute.

Bij de volgende landweer ga ik links en beklim de grafheuvel, het Koningsgraf. Of er een koning in ligt, zullen we nooit meer weten, maar het is een prachtheuvel op een prachtplek.

bruggetje Heelsumse Beek

De Heelsumse Beek en de oude oversteekplek waar nu het bruggetje ligt en vaak kinderen in het water spelen. Bovenaan het Koningsgraf. Links nog twee sprengen, de ene watervoerend, de andere droog. Let op de vele karrensporen die naar de doorwaadbare plek leiden.

Steeds meer sprengen komen samen, tot vlak voor het eind van dit natuurgebied, dat o zo gelukkig door Natuurmonumenten is aangekocht in een grijs verleden, alle sprengen en beken tezamen komen en verder stromen dwars door het land van de Kabeljauw. Een brede beek meanderend door weilanden, schitterend. Wandelaars mogen over het gras verder lopen, gelukkig maar, dat maakt het hier juist zo leuk. Links zie ik de achterkant van kapitale paleizen, waarvan een met een dubbel hek en minstens tien cameras. Welke BNer woont hier en is hij hier wel eens geweest, achter zijn huis bij deze beek waar nu de dotterbloemen volop bloeien? Enkele stuwtjes met watervalletjes reguleren het grote hoogteverschil, en dan verdwijnt de beek onder de vloer van papierfabriek Schut. Op de oudste kaart die ik kan vinden van dit gebied staat hier al een molen ingetekend.

Vlak voor de A50 komt de beek weer tevoorschijn. In de tijd dat de A50 hier gebouwd werd, had men geen oog voor beken: deze prachtige Heelsumse Beek werd in een duiker gelegd en onzichtbaar verder geleid. Maar gelukkig ziet men dat nu anders en zijn hier mooie bruggen gemaakt met fraai gietijzeren hekwerk met ‘Heelsumse Beek’ erin. Een terecht eerbetoon aan een van de mooiste beken in de omgeving.

Deze tocht is puur genieten.

 

Advertenties

4 gedachtes over “Langs de Heelsumse Beek

  1. Ik heb daar vroeger wel door heen gewandeld.
    Maar zo mooi als jij dat omschrijft kan ik niet.

    Sandr leerde ik ooit van mijn docent bodemkunde. Hij verhuisde naar Malden bij Nijmegen en sprak daar over het ontstaan van een Sandr vlakte. Jammer daar is weinig van blijven hangen …

    In ieder geval heb ik weer een mooi en leerzaam wandelverhaal van jou gelezen.

    Zonnige groet,

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s