Van Ede naar Renkum; over de stuwwal van Reemst en langs de Heelsumse Beek

 

(eerste deel moet ik nog nalopen)

de route in het kort

dag 1: Wie gebruik maakt van openbaar vervoer, wandelt niet snel bij De Ginkel en Reemst. Want bushaltes zijn er niet in de buurt, ondoordringbare hekken des te meer. Roodwitte routes zijn er ook al niet, hoe raar want het is hier prachtig. Dag 1 is daarom echt een verrassing.

dag 2: Een beek volgen vanaf de bron tot aan de monding is in Nederland niet zo gemakkelijk. De mens knutselt de beken onzichtbaar weg, ze worden in duikers geleid, oevers zijn niet toegankelijk. Maar de prachtige Heelsumse Beek is vanaf het begin tot eind goed te volgen, en zo mooi! Over de Wolfhezer Heide met de oude Wodanseiken. Over de eeuwenoude verbindingsweg de Schelmseweg met zijn verdedigingswerken en het voormalige dorp Wolfhees. 

routegegevens

  • beginpunt: station Ede-centrum
  • eindpunt: bushalte Renkum
  • hoogtepunt: Hondenuitlaatplaats bij Ede, 54 m+NAP
  • dieptepunt: monding Heelsumse Beek in de Rijn, 5 m+NAP
  • lengte 33,3 km
  • slapen: halverwege ligt minicamping ’s Koonings Veld, die wordt beheerd door mensen met een beperking. Helaas geen trekkershut.
  • bijgewerkt 12 augustus 2017
  • routekaart

dag 1: van Ede naar Reemst

Loop vanaf station Ede via de kortst mogelijke route de stad uit: Arnhemse Weg, Paasbergweg, Schralenbouw, Lassuslaan, Sweelincklaan, Oude Arnhemse Weg, 1.5 km asfalt door bewoond gebied. Steek de Rijksweg over en ga het wandelpad in. Hehe, zand. Dit is een populair hondenlosloopgebied. Loop naar het eind van de lus van de parkeerplaats, en ga over de grafheuvels in de verte naar de bossen van De Ginkel.

arnhem

Links de stuwwal van Ede naar Wageningen. Rechts de grote stuwwal van Apeldoorn. Hiertussen aan de bovenkant de lichtgroene V-vormige stuwwal van Reemst. Onderaan de stuwwal van Arnhem.  In de ruimte tussen deze stuwwallen de sandr van Wolfheze. In het westen van deze sandr stroomt de Renkumse Beek vanaf De Ginkel, het hele oostelijke deel wordt afgewaterd door de Heelsumse Beek.

De Ginkel is een eeuwenoude landbouwenclave. Voor koffie kunnen we terecht bij het centrum van Natuurmonumenten. Loop vanaf het natuurcentrum naar De Ginkel in het midden van de enclave, daarna eerste weg rechts en bij het meertje links. We klimmen een stuwwal op, de stuwwal van Reemst. Hoe klein Reemst ook is, wereldberoemd dus. Dit is een van de jongste stuwwallen, een kleintje met een mooie V-vorm, zie bovenstaand hoogtekaart. Het pad komt uit op een ander pad, ga daar ook links. Dat pad komt uit op de Kreelseweg, ga daar rechts tot aan fietsknooppunt 93. Ga op het knooppunt rechts.

Deze weg daalt eerst en stijgt daarna weer tot aan Nieuw Reemst: we steken een ijssmeltwaterdal over! Het is geen diep dal, maar op bovenstaande hoogtekaart wel duidelijk zichtbaar: een gat links van de zuidelijke punt dwars door de groene V van de stuwwal.

Van Nieuw Reemst loopt de NieuwReemsterlaan over de kam van de stuwwal naar Oud Reemst. Bovenop het uitkijkpunt, de punt van de V, staande en kijkend naar het noorden, en zie voor je hoe het ijs naar het zuiden oprukt, de lokale grond opzij duwend. Een gletsjer van misschien wel honderd meter dik, waarvan het smeltwater dat gat waar we zojuist doorheen zijn gelopen, heeft geslagen. Wat een puinhoop moet dat gegeven hebben.

Ga bij Oud Reemst naar het zuidwesten de Oud-Reemsterlaan in, de eerste weg naar links, steek de weg over en ga naar minicamping ’s Koonings Veld.

dag 2: van Reemst naar Renkum

Die camping ligt op de rand van het dal van de meest westelijke tak van de Heelsumse Beek. Volg dit droge beekdal stroomafwaarts (naar het zuiden dus), en bekijk onderweg een aantal grenspalen tussen Renkum en Arnhem zien. De eerste staat vlakbij de camping. Ga onder de A12 door, kom even verder weer een grenspaal tegen, en dan over de N224 heen, wat een drukte. Maar in het overgebleven stukje Nederland tussen al deze wegen in, ligt truckerscafetaria Planken Wambuis, koffie! Blijf na de N224 het droge dal volgen zo goed en kwaad als dat gaat want je moet natuurlijk wel netjes op de paadjes blijven. Alweer een grenspaal, blijkbaar ligt de grens tussen Arnhem en Renkum in dit dal.

(vanaf hier gelopen)

Het is hier verrassend stil zo dicht langs de A50 die onzichtbaar en onhoorbaar achter de helling van dit dal ligt. Na het bos ligt hier een van de mooiste en stilste heidevelden die ik ken.

Waar het heideveld smal wordt ligt een klein vennetje met rechts daarvan een bankje. 100 meter linksachter staat in het bos de vierde oude grenspaal die de grens markeert tussen Renkum en Arnhem.

Kruip bij het spoor aangekomen het tunneltje met het Grote Verleden door.  Stoot je hoofd niet! In de Tweede Wereldoorlog heeft dit tunneltje een mooie rol gespeeld, omdat de Duitsers het niet kenden en de Geallieerden wel. Het tunneltje is eigenlijk een heul, een gemetselde duiker, gebouwd om de hoge piekafvoeren van de Heelsumse Beek onder het spoor door te leiden, maar die piekafvoeren zijn er nooit meer. We onttrekken veel te veel water daarvoor.

Ga aan de zuidkant van het spoor naar links, onder de A50 door en ga dan ter hoogte van het diepste punt, het voormalige Heelsumse Beekdal dus, snik, (even voor de asfaltweg) naar rechts door het dal op zoek naar De Zwarte Kolk (die staat in veel oude literatuur vermeld, maar hij is weg), een van de sprengkoppen van de Heelsumse Beek . Verdwalen hier is niet mogelijk, alle sprengen komen uiteindelijk op dezelfde plek uit. Even verder een geelzwarte grenspaal die de grens markeert tussen de Bilderbergbossen en Wolfhezerbossen.

Volg de spreng naar beneden, en kom bij de omgevallen duizendjarige den. Uit respect voor de eeuwenoude den hebben ze hem laten liggen. Hij krijgt duizend jaar om weg te kwijnen.

Blijf de spreng stug volgen ook over het grasveld heen van hotel Bilderberg aan de Wolfhezerweg. Waar hij met een duiker onder de weg wordt geleid, moet je helaas een paar meter omlopen, steek dan ook de weg over, en zoek de spreng weer op. Volg de sprengen tot aan de plek met het bankje en de eeuwenoude Wodanseiken. Dit is een oude plek, de geschiedenis is voelbaar. Ik voel hoe boeren deze spreng 500 jaar geleden hebben uitgegraven op zoek naar water en er ter bescherming van de zanderige helling jonge eikjes omheen hebben geplant. ‘Papa, mag ik ook een boompje planten, is het hier goed?’ Ik hoor middeleeuwse kinderstemmen en hun vader, lachend met de kleine boompjes met de eikel onderaan in hun handen. De boompjes staan niet netjes in het gelid, eentje staat langs een andere spreng.

Nu oude, knoestige onregelmatige eiken, die mee hebben gemaakt hoe de Spanjaarden, Fransen en Duitsers hier kwamen en gingen. Die kunnen vertellen dat reizigers in dit verlaten gebied werden overvallen door schelmen. Nu wandel ik hier zonder enig probleem.

Kriskras het bos door, op en neer, want dit is een wirwar aan gegraven sprengen. sommige droog, sommige met water. Vrijwilligers houden de boel netjes, in welk ander land zetten vrijwilligers zich in voor het behoud van 500 jaar oud cultuurlandschap.

Steek de spreng over en loop verder stroomafwaarts. Links de hoge rand van de stuwwal met bovenop de heide, rechts het Kousenhuisje. Of althans de opvolger daarvan, het oude huisje is afgebrand. Hier werden vroeger kousen gewassen voor de inrichting van Wolfheze, in het heldere water van de sprengen. Voorbije tijd.

Dit hier is de sandr van Wolfheze. Dit is een uniek gebied, ook op Europese schaal. Een driehoek overblijfrest tussen vier stuwwallen uit de voorlaatste ijstijd, met een kleine uitgang richting de Rijn. De hoge bevroren stuwwallen en het ijs erachter en erbovenop waterden af op deze driehoek en vulden het gat op met puin en zand. Twee beken wateren dit gebied af met een rug ertussen: in het westen de Renkumse Beek en hier in het oosten de grote Heelsumse Beek. Die heeft een immens vanggebied inclusief vliegveld Terlet en de hele Roozendaalse Heide, zie bovenstaande hoogtekaart. Zijn tentakels reiken tot vlakbij de Posbank en Dieren. De gouden beektijden zijn voorbij sinds Vitens bij La Cabine  aan de Amsterdamse Weg, uit dit beekdal miljoenen kuub water wegpompt. Mochten ze hiermee stoppen en overgaan op Rijnwater, tja dan ja dan……

wodanseiken

sprengen bij de Heelsumse en Wolfhezer Beek. Rechts de spreng waar de wodanseiken staan. Links de grachten rond een oude motte. Daar linksboven twee lijnen van Noord naar Zuid: oude landweren.

Ga bij het kousenhuisje rechtsaf richting het oude Wolfhees. (Je kunt uiteraard ook doorlopen langs de Beek). Nog een spreng, en dan een bobbelig landschap. Hier woonden mensen, misschien wel de mensen die al die sprengen hebben gegraven. Er stond een kerk, er waren landbouwveldjes, er speelden kinderen. Aan de rare onnatuurlijke verspreiding van eiken is goed te zien dat dit oud cultuurlandschap is. Alweer zo’n magisch oude plek.

Ga naar links en loop verder over de oude Schelmseweg. Een brede drukke weg in Oosterbeek heet ook zo, en dit zandpad is dezelfde weg: de oude weg tussen Wageningen en Arnhem die gebruikt werd om schelmen weg te brengen. Even verder het ecoduct over de A50 waar je langs kunt lopen naar de andere kant van de weg, maar vandaag doe ik dat niet. Vervolg de Schelmse weg, een breed zandpad door vergraste heide. Ineens een dijkje dwars over het land en deze weg: een oude landweer. Links in het bos is nog een vierkant van grachten te zien, de net overgestoken spreng loopt er naartoe. Blijkbaar was dit een motte, waar soldaten gelegerd waren ter bescherming van deze belangrijke verbindingsroute.

Ga bij de volgende landweer naar links en beklim de grafheuvel, het Koningsgraf. Of er een koning in ligt, zullen we nooit meer weten, maar het is een prachtheuvel op een prachtplek.

bruggetje Heelsumse Beek

De Heelsumse Beek en de oude oversteekplek waar nu het bruggetje ligt en vaak kinderen in het water spelen. Bovenaan het Koningsgraf. Links nog twee sprengen, de ene watervoerend, de andere droog. Let op de vele karrensporen die naar de doorwaadbare plek leiden.

Geniet terug bij de Heelsumse Beek op het bruggetje. Dit is ook een oude plek hoor, op bijgaande kaart zie je in het midden deze zelfde plek. Het huidige wandelpad is blijkbaar een oude weg over de Wolfhezer heide en hier was blijkbaar een doorwaadbare plaats over de Heelsumse Beek. Ik herinner me mijn tochten door Afrika, waar ik met mijn auto net zo op zoek was naar doorwaadbare plaatsen over kleine beken. Want onderschat het niet: wie met zijn kar eenmaal in het zand vastzit of verkeerd wegzakt in de beek, zal zijn kar moeten achterlaten of uit elkaar moeten halen of wat dan ook.

Steeds meer sprengen komen samen, tot vlak voor het eind van dit natuurgebied, dat o zo gelukkig door Natuurmonumenten is aangekocht in een grijs verleden, alle sprengen en beken tezamen komen en verder stromen dwars door het land van de Kabeljauw. Een brede beek meanderend door weilanden, schitterend. Wandelaars mogen over het gras verder lopen, gelukkig maar, dat maakt het hier juist zo leuk. Links zie ik de achterkant van kapitale paleizen, waarvan een met een dubbel hek en minstens tien cameras. Welke BNer woont hier en is hij hier wel eens geweest, achter zijn huis bij deze beek waar nu de dotterbloemen volop bloeien? Enkele stuwtjes met watervalletjes reguleren het grote hoogteverschil, en dan verdwijnt de beek onder de vloer van papierfabriek Schut. Op de oudste kaart die ik kan vinden van dit gebied staat hier al een molen ingetekend.

Vlak voor de A50 komt de beek weer tevoorschijn. In de tijd dat de A50 hier gebouwd werd, had men geen oog voor beken: deze prachtige Heelsumse Beek werd in een duiker gelegd en onzichtbaar verder geleid. Maar gelukkig ziet men dat nu anders en zijn hier mooie bruggen gemaakt met fraai gietijzeren hekwerk met ‘Heelsumse Beek’ erin. Een terecht eerbetoon aan een van de mooiste beken in de omgeving.

Steek de weg over, loop onder het grote viaduct langs de beek aan de rechterhand. Even verder langs het mooie oude kerkje van Heelsum op de Berg en dan onder de weg oor via een viaduct. Houd daarna rechts aan, dan links, rechts en ga op zoek naar de punt van de Noordberg, en daal daar af de uiterwaarden in en vind de beek terug. Deze uiterwaarden zijn prachtig. Ga vlak voor de oude houten brug naar links naar de stuw een paar meter stroomafwaarts en steek daar de oude loop over. Ga op het dijkje op de andere oever naar rechts en steek ook de nieuwe loop over, en ga dan linksaf. Volg de beek door de uiterwaarden. Steek een de beek over bij de houten brug en kom uit bij een prachtige boomstambank op een dijkje. Loop na een welverdiende pauze verder met de beek aan de linkerhand tot op een volgend dijkje. Volg dit dijkje naar rechts en ga terug naar de bewoonde wereld die achter een klaphekje ligt. De dichtstbijzijnde bushalte is: oversteken, zandpaadje naar rechts, bij de paardenwei naar links. De bushalte richting Arnhem is aan deze kant van de straat tegenover het benzinestation. De bushalte richting Wageningen is aan de overkant in de zijstraat, na 50 meter aan je rechterhand.

 

Advertenties

4 gedachtes over “Van Ede naar Renkum; over de stuwwal van Reemst en langs de Heelsumse Beek

  1. Ik heb daar vroeger wel door heen gewandeld.
    Maar zo mooi als jij dat omschrijft kan ik niet.

    Sandr leerde ik ooit van mijn docent bodemkunde. Hij verhuisde naar Malden bij Nijmegen en sprak daar over het ontstaan van een Sandr vlakte. Jammer daar is weinig van blijven hangen …

    In ieder geval heb ik weer een mooi en leerzaam wandelverhaal van jou gelezen.

    Zonnige groet,

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s