Van Doorn over de Utrechtse Heuvelrug naar Rhenen

de route in het kort

Tweedaagse trektocht van Doorn naar Rhenen over de stuwwal en door de smeltwaterdalen van de Utrechtse Heuvelrug. Met prachtige uitzichten naar beide kanten.

 

utrechtse-heuvelrug-oost-met-tekst

routegegevens

  • startpunt: bushalte in Doorn
  • eindpunt: station Rhenen
  • totale lengte 38,4 km
  • overnachting: camping t Eind in Overberg (met trekkershutten)
  • hoogtepunt: Amerongse Berg, 70 m +NAP
  • dieptepunt: Leersumse plas, 5m +NAP

dag 1: wandelen van Doorn naar Overberg

stuwwal en spoelzandwaaier (sandr)

Begin bij de meest oostelijke bushalte in Doorn en ga onderlangs naar het oosten. De helling onder de stuwwal is een spoelzandwaaier die je in de bergen zo vaak ziet: een puinhelling onder aan een berg.

Steek de N225 over en klim omhoog de stuwwal van de Utrechtse Heuvelrug op, de Darthuizer Berg. Daal vanaf de top af naar beneden en dan is er een vlak stukje.

ijssmeltwaterdal De Darthuizer Poort

Dit is een uniek stukje Nederland: de Darthuizer Poort, het grootste en diepste ijssmeltwaterdal van Nederland. Er zijn er in totaal zes op de Utrechtse heuvelrug, en deze is de meest opvallende. Dit ijssmeltwaterdal is ontstaan tegelijk met de gletsjer die in de Gelderse Vallei lag. Het smeltwater onder de gletsjer zocht zijn weg en brak door de zojuist opgeduwde stuwwal. Een ijssmeltwaterdal is dus een poort door de hele stuwwal heen.

Wegenbouwers weten wel raad met zo’n doorsteek, en hebben de weg naar Maarsbergen precies door dit dal gelegd. Zo ligt ook het spoor en de A12 bij Maarn in een ijssmeltwaterdal. Jammer, maar zo logisch.

drie typen dalen: ijs, sneeuw, regen

Verwar een ijssmeltwaterdal niet met een sneeuwsmeltwaterdal. Daarvan zijn er vele, dat zijn de diepe droogdalen die van de toppen van de stuwwallen naar beneden uitgesleten zijn, zoals bij bijvoorbeeld Nijmegen en Berg en Dal, maar ook morgen bij Rhenen zien we een mooie. Een sneeuwsmeltwaterdal is ontstaan na de ijstijd, doordat na een koude periode veel sneeuw smolt. Een sneeuwsmeltwaterdal is opvallend veel te groot voor het huidige beekje als dat er al is, en heeft een brede platte bodem. Het begint ergens op de flank van de stuwwal. Het derde type dal, nog normaler, is het jongst: een erosiedal, uitgelseten door het huidige regenregiem. Die dalen hebben over het algemeen een V-vormige bodem, waarin het beekje elke winter iets verder inslijt. Drie soorten dalen dus, een een ijssmeltwaterdal is het meest bijzonder en het oudst.

Steek het ijssmeltwaterdal over en klim aan de andere kant weer steil omhoog tot aan de graftombe. Houd vanaf hier noord aan en volg een tijd roodwit, en loop naar de Leersumse plassen en vandaar door de bossen naar de camping t Eind in Overbeek alwaar een trekkershut op ons wacht.

dag 2: wandelen van Overberg naar Rhenen

Egelmeer

Ga de tweede dag eerst naar mijn favoriete plek, het Egelmeer. De Romeinen noemden dit Mare Aegum, en dat is in de loop van 2000 jaar verbasterd tot Egelmeer. Wow, wat een mooi verhaal.

Klim de rare bult van de Amerongse Berg op, de Manege geheten, met in het midden de Eenzame Boom. Daal af naar het zuiden en loop ineens tussen twee aarden wallen door: een schaapsweg! Hierlangs leidden de schaapsherderd hun schapen vanuit de stal bij het dorp de vrije velden van de stuwwal op, totdat er ineens landgoederen kwamen waar ze niet in mochten. Dus moesten de schapen netjes op het pad blijven lopen, vandaar de wallen.

Dit schapenpad daalt af tussen twee hellingen: nog een ijssmeltwaterdal, net ten westen van Elst. Klim aan de andere kant weer omhoog de Galgenberg op naar een prachtige oude grenspaal, dit is wow. We staan hier op de grens tussen Elst, Ginckel en Amerongen.

Houd vanaf hier oost aan, over de toppen van de heuvelrug. We lopen over paadjes met veel zand en stenen. De meeste stenen op de grond zijn kwarts en zandsteen met kwartsaders erdoorheen. Waar zouden die vandaan komen? De stenen bovenop een stuwwal zijn niet door de gletsjer aangevoerd, maar liggen hier al veel langer. De gletsjer heeft namelijk de aanwezige bodem opgestuwd, zoals je dat zelf na kunt doen in een zandbak: duwen maar. Dit kan uiteraard alleen waar de ondergrond zacht is, en dan met name waar lagen zand worden afgewisseld met klei dat op de druk van het ijs reageert door opzij te glijden. Daarom zijn stuwwallen uniek voor Nederland en Noordwest Duitsland. Verder komen ze nergens ter wereld voor. Er bestaat niet eens een Engels woord voor dat de specifieke lading dekt.

Zeg dus nooit meer ‘ooh wat is het hier mooi, het lijkt wel buitenland.’ Nee integendeel, stuwwallen zijn typisch Nederlands.

Bij een heideveld kloppen de geelrode en witrode paaltjes niet meer. Ga aan het begin van het heideveld, net achter het bankje, naar rechts en loop dit pad tussen beuken, eiken, Amerikaanse Eik, tamme kastanje, den en spar en hier en daar een hulst uit tot aan een breder pad. Houd daar links aan en op de tweede kruising, op een brede weg langs een beukenbos, rechts. Deze weg gaat over in een pad langs een weiland. Loop het pad uit en ga aan het eind links tot aan de weg Elst-Veenendaal. Steek die over Die kun je maar op drie plekken oversteken en gelukkig had ik goed gegokt. Maar goed, als jij het hier niet zo goed kent, neem dan toch even de kaart erbij.

Ik kom uit bij de voormalige jeugdherberg en steek de weg over. Vanaf hier prachtige uitzichten over de Rijn. Loop langs de voormalige tabaksplantage Willem III en de Remmerdense Heide. Ook deze hellingen zijn spoelzandwaaiers, puinhellingen aan de voet van de stuwwallen. Aan deze zuidkant heeft nooit ijs gelegen. Ja misschien kleine stukjes, maar niet het grote ijsveld dat vanuit Scandinavie ons overweldigde.

Houd de bosrand aan en volg roodwit verder. het is goed te zien dat deze helling vroeger een plantage was, de begroeiing is onnatuurlijk leeg. Waar een pad van beneden komt gaan wij met dat pad mee naar boven verder de helling op. We komen weer in het bos. volg roodwit en loop door lange boslanen naar de gigagrote groeve van Kwintelooijen. Hier werd zand afgegraven, maar dat zand was afgewisseld met leemlagen. Ja dat kan op een stuwwal. Er zijn ook heel wat fossielen gevonden, van mammoeten en zo.Wow wat kun je hier toch ver kijken over romantisch Veenendaal. We kijken nu in het dal waar het ijs lag, het glaciale bekken, nu de Gelderse Vallei. Dat ijs moet meer dan 300 meter dik zijn geweest, wat geologen hebben kunnen uitrekenen aan de hand van de hoogte van de stuwwallen. Het is niet voor te stellen dat hier pal voor onze neus een gletsjer lag van 300 meter dikte.

Wat is een stuwwal toch een soepzootje. Leem, grind, zand, klei, alles kun je hier vinden. Dat komt omdat een stuwwal bestaat uit lokaal materiaal dat door het ijs opzij en omhoog is gestuwd. Die leemlagen zijn dus rivierafzettingen van de Rijn die hier voor het ijs kwam door de Gelderse Vallei naar het IJsselmeer stroomde.

De stuwwallen zijn al lang bewoond. Hier en daar zien we een grafheuvel. Op een gedetailleerde hoogtekaart kunnen we ook op meerdere plekken celtic fields herkennen, een mooiere naam hiervoor is raatakkers. De veldjes hebben bovendien niets met de Kelten te maken. het zijn complexen van kleine vierkante landbouwveldjes die van elkaar gescheiden zijn door walletjes van puin. Ik vind dit uiterst logisch: wie op deze plek gaat landbouwen, gooit de vele stenen en boomstronken uit de grond aan de kant. Dat worden vanzelf walletjes.

Blijf roodwit volgens waar die de groeve van Kwintelooijen verlaat, maar kijk vanaf dit punt trouw alle zijpaden naar links in. Na twee bochten zien we in de verte een rare bult in een zijpad, de Paasberg. Daar gaan we heen.

sterrenbos

Klim de Paasberg op (raar ding, zie onderstaand reliefkaartje van het AHN), en ga bovenop rechtsaf.  Zou de Paasberg een voormalig sterrenbos met prachtig uitzichtpunt voor de niet-zo-goed-jagende-kasteelheer geweest zijn? Klinkt logisch, kon hij ook eens raak schieten.remmerden

Loop verder tot het eind van dit pad tot aan een onduidelijk punt met allerlei paden. Ga hier schuin rechts, een klein pad in op ‘2 uur’. Dit kleine pad gaat over in een groter pad en komt uit bij de leemkuil, met trap en bankjes op de bodem. Hier werd blijkbaar klei uitgegraven. Nu is het een leuke speelplek. Bijzonder, dat gat staat al op de kaart van 1850 ingetekend. Moet je wel met een vergrootglas kijken, maar dan vind je ook wat. Kijk niet naar roodwit en ga een klein pad in op ’10 uur’.

sneeuwsmeltwaterdal

Vlak voor Rhenen, bij het pompstation, een prachtig sneeuwsmeltwaterdal. Dit dal is veel jonger dan de twee ijssmeltwaterdalen die we zijn overgestoken: dit dal is ontstaan als afwatering van de stuwwal zelf, en loopt dus per definitie niet verder dan de waterscheiding. Het is nu een droogdal: er stroomt nauwelijks water door, maar dat moet destijds heel anders zijn geweest. een sneeuwsmeltwaterdal is te herkennen als breed dal met een platte bodem, met hoogstens een klein beekje erin dat veel te klein lijkt voor het dal.

uiterwaarden

Daarna Rhenen in, langs de molen, langs de kerk, en de uiterwaarden door.

Bij de Rijnbrug links richting het station.

Een schitterende route!

Advertenties

3 gedachtes over “Van Doorn over de Utrechtse Heuvelrug naar Rhenen

  1. O, dit is het landschap van mijn jeugd! Opgegroeid aan de zuidkant van Veenendaal. Waar nu het station Veenendaal West is: daar kwam ik langs als ik naar school liep, wat meer aan de noordzijde. Het bos richting Elst, Prattenburg, naar de pont, fietsen naar Rhenen…
    Ik ga er weer eens lopen. Dank je wel!

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s