Over landgoederen bij Arnhem

Arnhem stuwwal-met tekst.png

 

stuwwal

Vanaf de achterkant van het station loop ik park Sonsbeek in, aangelegd in het dal van de SintJansbeek, de beek waar Arnhem aan is gebouwd. Want denk niet dat Arnhem aan de Rijn ligt: veel te gevaarlijk en lastig om je kleren in te wassen en drinkwater uit te tappen. Nee, Arnhem is gesticht aan een rustig beekje. Deze beek is in de stad te volgen in de groenblauwe lus van de singels rond de oude stad, met diverse waterpartijen en veel groen. Het zou mooi zijn als de hele stroom weer open zou worden gemaakt, en bijvoorbeeld de plek waar de beek in de Rijn stroomt wordt geaccentueerd.

Sonsbeek is een prachtig landschapspark op de steile hellingen langs deze beek. Je kunt twee watermolens bezoeken, en op de plaats van een derde molen is een hoge waterval gemaakt waar je achterlangs kunt lopen. T is allemaal nep, maar dat was de hele landschapsstijl uiteraard. Het ging erom op een klein gebied een zo mooi mogelijk landschap te maken. Een voorloper van De Efteling. Maar het is zeker goed gelukt en dit hele gebied is een heerlijk zondagsuitje voor Arnhemmers. Super bijzonder is de zwanenbrug.

De SintJansbeek watert de stuwwal af richting de Rijn. Het is een korte beek, die even ten noorden van de Schelmseweg ontspringt. Alle beken die de stuwwal afwateren aan deze kant zijn kort, ook de Oosterbeekse beken en de beken bij Velp en Rheden zoals bij de Posbank. De toppen van de stuwwal liggen immers aan de buitenzijde, vlakbij de Rijn en de IJssel. Het grote middengebied zoals het Rozendaalse Veld en het gebied van vliegveld Terlet wateren af op de Heelsumse Beek.

De stuwwal is gevormd in de voorlaatste ijstijd, het Saalien. Gigantische gletsjers bedekten Noord Nederland. Een grote gletsjer vulde de Gelderse Vallei, het voormalige Rijndal met een uitloper naar het oosten richting Otterlo. De gletsjers duwden de ondergrond naar voren en opzij. Zoals je zelf prima na kunt doen op het strand: duw met je hand nat zand stevig voor je uit en je ziet de stuwwal ontstaan. De stuwwallen zijn daarom typisch voor midden Nederland: zie de kaart. Elders liggen ook wel stuwwallen, maar niet zo groots als dit complex.

zuidveluwe

de stuwwallen van de Utrechtse Heuvelrug en de zuidelijke Veluwe aan weerszijden van de Gelderse Vallei waar het ijs lag wat de stuwwallen opstroopte. Tussen de verschillende stuwwallen van de Veluwe de sandr van Wolfheze.

Sonsbeek loopt onmerkbaar over in landgoed Zijpendaal en De Gulden Bodem. In dit samengestelde park staan heel wat prachtige monumentale bomen: bijvoorbeeld een schitterende groep rode beuken en net aan de overkant van de Zijpendaalse weg een paar knoestige oeroude tamme kastanjes.

Ik steek de Schelmseweg over richting de Mentenberg. Dit is het hoogste punt van de wandeling: we zijn de top van de stuwwal (op een van de laagste punten overigens, wegenbouwers weten wel wat ze doen) over, het stroomgebiedje van de Sonsbeek uit en lopen het stroomgebied van de Heelsumse Beek in. Dit is een heel groot stroomgebied dat de hele zuidelijke Veluwe afwatert. Ooit geweten? De Heelsumse Beek is vooral bekend van de wodanseiken bij Wolfheze, maar het is een heel interessante beek ook zonder die eiken.

spoelvlakte (sandr)

Dit vlakkere gebied is een spoelvlakte (sandr): een spoelvlakte. Stel je voor dat het ijs begint te smelten en water begint uit te spoelen onder het ijs vandaan. Er ontstaat een flauwe helling vol water, zand en grind: een spoelvlakte. Dit kun je ook zo mooi nadoen op het strand. Wolfheze, Heelsum en Renkum liggen op deze spoelvlakte.

Door de bossen van de Mentenberg  loop ik via het Laag Erf richting het landgoed van De Warnsborn. Hier ook van die typische landgoedwatertjes: bruggetje, beekje, watervalletje, meertje. Deze watertjes stromen inderdaad af naar het noordwesten, van Arnhem weg dus, en behoren dus echt tot het uitgestrekte stroomgebied van de Heelsumse Beek. Helaas komt weinig water van hier bij de wodanseiken aan, want het pompstation van Arnhem is een eindje stroomafwaarts midden in dit stroomgebied aan de Amsterdamse Weg gebouwd.

Ik loop over enkele heidevelden, langs een meertje en vervolg mijn weg naar landgoed Vijverberg en de Boschlust. Ha, dit is echt landgoedgeknutsel. De rijkelui hielden van gekneuter en hebben een spreng met waterval, bruggetjes, gracht en vijver laten graven. En natuurlijk, volgens de mode van toen, een heuze kluizenaarshut. Veel is weg of stuk en de rest ligt als een archeologisch relict in het bos. Voor het huis ligt een eiland met een gracht eromheen, maar op dit eiland staat alleen een klein huisje dat toepasselijk Eilandje heet. Ziehier een oude kaart uit 1803 en veel meer informatie bij Lichtenbeek op de site van de Bekenstichting. Volgende keer eens kijken of ik hier meer van terug kan vinden.

lichtenbeek

Hier zoals het er nu uitziet op de reliefkaart van het AHN.

vijverberg-relief

Ik steek de Amsterdamse Weg over en kom in het landgoed Lichtenbeek.  Een eind verder ga ik linksaf en kom uit bij de spoorweg. Ik volg de spoorweg tot over de A50 en ga dan een geheim verborgen tunneltje door onder het spoor. Dit tunneltje is in de Tweede Wereldoorlog gebruikt door de geallieerden maar dat mocht niet baten. Ik volg het spoor verder tot aan het station van Wolfheze. Daar is een fijn restaurant met heerlijk terras.

 

 

 

 

Advertenties

Een gedachte over “Over landgoederen bij Arnhem

  1. Dit is op sprokkelen herblogden reageerde:

    We lopen van Arnhem naar Oosterbeek. Een prachtige tocht door een parelketting van landgoederen, over de stuwwal van Arnhem en sandr van Wolfheze. Helaas weigert mijn mobieltje nog langer foto’s van dakpannen te maken, dus zonder foto’s dit keer.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s