Van Hoevelaken naar Lunteren

Tweedaagse trektocht, 30 km lopen door de Gelderse Vallei van Hoevelaken naar Lunteren: langs de Barneveldse Beek, door Erica en het Paradijs, tenslotte over de Goudsberg bij Lunteren.

  • startpunt treinstation in Hoevelaken
  • eindpunt treinstation in Lunteren (Valleilijn)

Hoevelaken Lunteren

  • Hoogtepunt: Goudsberg: 56 m
  • Dieptepunt: Barneveldse Beek: 0 m

Voor deze tocht door de Gelderse Vallei heb ik stukken van het Marskramerpad, een Klompenpad, een wandeling van Gerrit de Graaff en ingetekende paden op mijn wandelkaart aan elkaar geknoopt. Iets dergelijks is eenvoudig op de site van wandelnet.nl zelf te doen: geef aan dat je niet alleen LAWpaden wilt, geef startpunt en eindpunt aan (de twee treinstations dus) en er rolt een route uit. Mijn route heb ik ingetekend op een wandelkaart, en hup op weg. Je hoeft natuurlijk niet precies te lopen zoals ik heb gedaan.

De route loopt van West naar Oost stroomopwaarts door het stroomgebied van de Barneveldse Beek. De Barneveldse Beek stroomt van Otterlo naar Amersfoort. De route kruist ook de Esvelderbeek en volgt een eind de Modderbeek en de Kleine Barneveldse Beek. Het is allemaal hetzelfde stroomgebied, zie  kaart. (de Modderbeek stroomt nu uit in de Lunterse Beek, maar 100 jaar geleden in de Barneveldse Beek).

Het stroomdal van de Barneveldse Beek bestaat uit een afwisseling van smalle lange dekzandruggen en daartussen beekdalen. De hoge droge dekzandruggen zijn vanouds bewoond en in gebruik als landbouwgebied. De beekdalen zijn laag en nat en veel met bos begroeid. In natte tijden zijn veel stukken zelfs onbegaanbaar nat. De beekdalen liggen achter de boerderijen: de wegen lopen over de dekzandruggen. Er gaan vanouds geen wegen naar de beekdalen: blijkbaar had de boer zelf toegang tot zijn eigen stukje, en niemand stak door naar de achterburen.

Van oudsher was dit gebied een kleinschalig coulissenlandschap. Maar een deel is herverkaveld, en daar loop ik helaas over asfalt ‘tot de horizon rechtdoor’. Bovendien zijn veel leuke weggetjes privetoegangswegen tot boerderijen en dus verboden toegang, ook al had ik via zo’n weg goed naar een mooi beekdal achter de boerderij gekund. Dus lang niet overal zijn de mooie beekdalen achter de boerderijen goed te bereiken. Dat is bijzonder jammer en hopelijk breidt het netwerk van klompenpaden zich nog eens zo uit dat de beekdalen te bewandelen zijn. Het Marskramerpad heeft daar ook last van. Ik kon ook niet bij de Juliusput, gegraven ten behoeve van het klaverblad bij Hoevelaken, ten zuiden van de A1 bij Hoevelaken. En daar had ik graag eens heen gewild, want dat kan ik altijd mooi zien vanuit de trein (vanaf de A1 zie je niets). Gelukkig komen er steeds meer klompenpaden bij, dus het kan alleen maar beter worden.

 

Even ten zuiden van station Hoevelaken kruis ik de Esvelderbeek. Ik ben dol op beken.

Wat volgt is een lang stuk rechte asfaltweg. Bedenk dat dit een fraaie oprijlaan was van het voorname landgoed Stoutenbroek, misschien geniet ik er dan meer van. Ik denk de autos maar weg en geniet van het bladerdek van de eiken.

Net voor aan de linkerkant een bos begint, kruist de laan een beek: de Middelaarse beek. Meer een sloot. Door het bos loopt een verleidelijk pad de goede kant op, maar helaas mag ik er niet in. Even later weer zo’n pad.

Een eindje verder mag ik dan eindelijk naar links. Deze brede zandweg loopt langs het voormalige Groot Stoutenbroek. Het huis is rond 1888 afgebroken. Geniet van de oude tuin en zoek Adam en Eva: twee eeuwenoude eiken die op de landelijke monumentenlijst zijn en de oudste zijn van Utrecht. Daar staan ze met zijn tweeen in het paradijs.

De kasteeltuin, met gracht, waterpartijen, lanen en bomen is goed herkenbaar. Op een eiland staan enkele bijzondere bomen. Door de KNNV is dit gebied goed onderzocht met een interessant rapport over de bomen. Maar ja, ik mag alleen vanuit de verte genieten.

De Barneveldse Beek

Langs de Barneveldse Beek ontmoet ik de drie grootste populieren die ik ooit heb gezien. De dikste heeft volgens de site Monumentale bomen een stamomvang van 5 meter. Ik zie ook een innig verstrengelde beuk/eik.

Even later een mooie stuw.

Ik kom langs de korenmoren De Oude Floris, bij Klaphek. Op die plek wil ik de meest westelijke punt van het natte beekdal van Kallenbroek in, maar helaas , ik vind geen opengesteld pad. Als je de nieuwe route van het Marskramerpad volgt – en dat raad ik je wel aan want dat scheelt een stuk lang recht druk asfalt – dan kom je niet in de buurt van de molen. Wat volgt is een stuk doorbijten over het landbouwgebied op een dekzandrug. Saai hoor.

Nou, dan maar boerderijen en dakpannen bekijken. Wist je dat er tientallen verschillende typen dakpannen bestaan? Bijvoorbeeld de Monnik en Non (verzin maar zelf hoe die liggen), de Oude Hollandse Pan, de Verbeterde Hollandse Pan en de Opnieuw Verbeterde Hollandse Pan. En voor wie meer wil weten over details bij oude bouwwerken (en dan gaat het echt vaak om de kleinste details).

Eindelijk wordt het echt weer mooi, en dit heet zowaar Het Paradijs. Waar de Kleine Barneveldse Beek in de Barneveldse Beek stroomt kan ik niet anders dan even genieten. Nu komt een prachtig stuk van het Marskramerpad. Het Paradijs, Erica en De Bylaer of Kallenbroek zijn unieke natte natuurgebieden ten westen van Barneveld in het dal van de kleine Barneveldse Beek.

De kleine Barneveldse Beek is behoorlijk gekanaliseerd. Ik volg het kanaal en kom op verschillende plekken de oude loop tegen. Ook het Marskramerpad komt er weer bij en later kom ik bij een mooi waterpunt: de Kleine Barneveldse Beek kruist het kanaal. Ik geniet hoe de waterstromen bij laag water en bij hoog water geleid worden. Mooi werk. Ik blijf langs het kanaal lopen, maar ga even verder samen met het Marskramerpad ook naar links.Een knuppelpad voert me dwars door een nat veld. Ik zie hoogveen. Prachtig, maar het Marskramerpad laat dit mooiste pad van de route links liggen. Ik dwaal aan de hand van het boekje van Gerrit de Graaff heerlijk rond.

Dit gebied is nog veel interessanter dan ik aanvankelijk dacht: het is een kleinschalig landbouwgebied dat heel precies gebruik maakte van de geomorfologie, hoogteverschillen en water. ” een traditioneel door boeren zelf geperfectioneerd irrigatiesystte met vloeiweiden, kanalen en sloten. Zie de prachtige site van Stromend landschapo

Een eindje verder verlaat ik het Marskramerpad definitief en ga op weg naar Barneveld. De Kallenbroekse Weg steekt de Kleine Barneveldse Beek over. Hier zijn het kanaal en de beek duidelijk zichtbaar. Op de wandelkaart staan beide aangegeven. Ik volg het kanaal  nog een eindje, maar het laatste stuk is wat het is: asfaltweg.

De Kleine Barneveldse Beek is in de stad nog lang te volgen langs de Van Hogendorplaan. Maar dan stopt het tegen de kale Nieuwe Markt. Daar groeit overigens een schitterende moerascypres. Ik vermoed dat het treinstation bovenop een oude watermolen is gebouwd. In de wijk ten oosten van het station loopt de beek weer zichtbaar door een park. Het zou Barneveld een goede boost geven als de Beek weer zichtbaar gemaakt zou worden in het stationsgebied en ook onder De Nieuwe Markt. Leuk toch?

Vanaf het station gaat de route links door het park van het kasteel De Schaffelaar. Nou hier is het netjes aangeharkt.

Daarna wordt het een stuk asfalt ploegen. Ik steek de Barneveldse Beek voor de vijfde keer over. De route gaat een stuk over een klompenpad, maar het is gewoon asfalt hoor.

Stuwwal

Ik verlaat het klompenpad en ga rechtdoor: ha, zandweg. het klompenpad neemt de asfaltweg naar rechts. Raar.

Even verder ga ik dan toch het bos in. En dan wordt het mooi. Op en neer, heen en weer. Zandafgravingen, gaten, bulten, zand en bomen. Kinderen spelen in een diepe kuil.

Goudsberg

Ha, het terras van de Goudsberg met vlak daarvoor een van de Middelpunten van Nederland (t is maar net hoe je rekent natuurlijk) met uitzicht tot aan Amersfoort.

goudsberg

Het restaurant ligt aan diezelfde Hessenweg. Een Hessenweg is een brede rechte weg tussen de handelssteden in Duitsland en Amsterdam. De Duitse karren hadden een andere wielbreedte dan de Nederlandse en daardoor konden ze elkaars wegen niet gebruiken. Speciaal voor de Hessen zijn door Nederland lange rechte brede wegen aangelegd. De Hessenweg over de Goudsberg was berucht: mul zand en steil omhoog. Wagens kwamen vaak vast te zitten. Als een karrenspoor te diep werd, maakten de berijders een nieuw spoor ernaast. Nou dat herken, ik deed precies hetzelfde in Afrika. In mul zand konden wegen honderden meters breed worden. In het bos rond de kruising bij de Goudsberg kun je vanuit de lucht wel 100 meter breed sporen ontdekken.

Bovenop de Goudsberg is van alles te zien: het al genoemde Middelpunt van Nederland, maar meer de moeite waard is het theater en de muur van Mussert op het bungalowpark. Gewoon heenlopen en net doen of je erbij hoort. Ten oosten van de Goudsberg nog een prachtig celtic field, in echt Nederlands raatakkers genoemd, en vlak daarbij een duizenden jaren oude boomstamput. De grote zandgroeve in het midden van de berg is een heerlijk gebied, vooral de steile noordwestrand is fantastisch speelgebied voor kinderen.

Vroeger was de hele berg heide. Op het hoogste punt stond het Signaal Lunterse Heide, en ik geloof direct dat je vandaar de halve wereld kon zien, zeker Amersfoort. De naam Goudsberg staat niet op de kaart uit 1900.

lunteren-1900

Zo, nu eerst koffie, en vervolgens ga ik net ten noorden van het restaurant linksaf over een onduidelijk pad, dwars het bos door zeg maar. Om me heen liggen oude karrensporen. Dat je die na zoveel tijd nog zo goed kunt zien!

Daarna verder door het bos over een mountainbikepad. Ook hier zand, stenen, afgravingen en bos.

Tenslotte door het Lunterse Buurtbos naar het kleine station van Lunteren.

Oordeel route: stukken zijn saai, andere delen zijn fraai

Lezen:

  • In het voetspoor van de Lunterse Boer. Wandelboekje uit de serie Op zoek naar de geschiedenis in het landschap, Archeologische Routes in Nederland 19. Hierin een rondwandelroute langs alle hoogtepunten ten oosten van Lunteren.
  • Bijna dezelfde rondwandeling is ook beschreven in het boek ‘wandelingen van natuurliefhebbers’.
  • Prachtige site over alle oude en nieuwe stations in Nederland, vol foto’s van heel vroeger.
  • Heerlijke site voor wie houdt van beken: alles over de beken en sprengen ronde de Veluwe.

 

(bijgewerkt 8 augustus 2017)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s